De website over zorg en welzijn
Zorg en ondersteuning

Onvrijwillige zorg bij dementie of verstandelijke beperking

Mensen met dementie of een verstandelijke beperking verzetten zich soms tegen een behandeling. Of zij kunnen niet goed meer inschatten wat voor zorg ze nodig hebben. Soms is het dan nodig dat iemand zorg krijgt tegen zijn of haar wil. Dit gebeurt alleen als het echt niet anders kan.

Laatste redmiddel bij ernstig gevaar

Iemand tegen zijn of haar wil behandelen kan niet zomaar. Dit kan alleen als iemand zichzelf of anderen ernstig in gevaar brengt of ernstig schade aandoet. Of als hier een groot risico op is. Dat is geregeld in de Wet zorg en dwang. Deze wet spreekt over ‘onvrijwillige zorg’. Dat is zorg waar de persoon die de zorg nodig heeft, zich tegen verzet.

Onvrijwillige zorg is altijd een laatste redmiddel. Het mag alleen worden ingezet als vrijwillige behandeling niet mogelijk is. De onvrijwillige behandeling moet daarnaast zo kort mogelijk duren en op de minst ingrijpende manier gebeuren.

Alle voorwaarden staan in de Wet zorg en dwang (Wzd). Deze wet geldt sinds 1 januari 2020 en is in de plaats gekomen van de Wet Bopz.

Onvrijwillige zorg

Vormen van onvrijwillige zorg zijn bijvoorbeeld het moeten nemen van medicijnen, vocht of voeding, of onderzoek aan iemands lichaam en kleding.

De onvrijwillige zorg kan op allerlei plekken gegeven worden. In een zorginstelling, maar bijvoorbeeld ook thuis of op de dagbesteding.

Zorgplan

De zorg voor iemand met dementie of een verstandelijke beperking komt in een zorgplan te staan. Ook afspraken over eventuele onvrijwillige zorg staan in dit zorgplan. Het zorgplan wordt besproken met degene die zorg nodig heeft, zijn of haar naasten en de zorgverleners. Samen kijken zij steeds opnieuw of de onvrijwillige zorg nog nodig is en hoe deze zorg zo snel mogelijk kan worden afgebouwd.

Onvrijwillige opname

Soms is het nodig dat iemand met dementie of een verstandelijke beperking wordt opgenomen in een zorginstelling. Gebeurt dit niet vrijwillig en is er zonder opname kans op ernstig gevaar? Dan zijn er meerdere mogelijkheden:

  • Kan de persoon echt niet zelf beslissen over opname, maar verzet hij of zij zich niet? Dan kan diegene worden opgenomen via een ‘besluit tot opname en verblijf’. Het CIZ bekijkt of dit nodig is en neemt een besluit.
  • Verzet de persoon zich tegen opname? Dan is een rechterlijke machtiging nodig om opname mogelijk te maken. Het CIZ bekijkt of dit nodig is en doet een aanvraag bij de rechter. De rechter neemt uiteindelijk een besluit.
  • In crisissituaties kan de burgemeester iemand die zich verzet verplicht laten opnemen. Dit kan als er snel ingegrepen moet worden en er daarom geen tijd is voor een procedure via de rechter.

Rechten

De Wet zorg en dwang regelt dat degene die onvrijwillige zorg krijgt, rechten heeft. Hij of zij kan bijvoorbeeld terecht bij een onafhankelijke vertrouwenspersoon en kan gebruik maken van een klachtenregeling.

Meer informatie over deze rechten vindt u op de website Dwangindezorg.nl.

Daarnaast kunnen mensen die zorg nodig hebben, gebruikmaken van onafhankelijke cliëntondersteuning. Een cliëntondersteuner kan meedenken, helpen met het regelen van zorg, en helpen bij het contact met zorginstellingen.

Overgangsregeling

De Wet zorg en dwang is in de plaats gekomen van de Wet Bopz. De Wet Bopz bestaat niet meer sinds 1 januari 2020. Wel geldt voor een aantal mensen nog een overgangsrecht. U leest er meer over op Dwangindezorg.nl.